Πως θα πάει
η μέρα, από το πρωί φαίνεται: Ο Πλωτίνος, τον 3ο αιώνα μΧ,
θεώρησε σκόπιμο να αφιερώσει μία ολόκληρη πραγματεία ''εναντίον
των γνωστικών''. Εάν αυτό το θρησκευτικό-φιλοσοφικό κίνημα ήταν μία
αμελητέα υπόθεση, σίγουρα δεν θα τον απασχολούσε σε τέτοιο βαθμό. Όμως ο μεγάλος
Πλατωνικός φιλόσοφος διέβλεψε τον κίνδυνο που έκρυβε για τον δυτικό
πολιτισμό, ο πρωτοεμφανιζόμενος όφις.
Για
να κατανοήσουμε την φύση αυτού του γνωστικού όφεως, πρέπει να δούμε ποια ήταν η αντίληψη του για τον Κόσμο.
Πριν όμως, να παρουσιάσουμε την εικόνα που είχε για τον
κόσμο η αρχαία κοσμολογία. Για τους
Πυθαγόρειους, η λέξη Κόσμος, σήμαινε την τάξη και την
αρμονία της δημιουργίας. Έτσι λοιπόν, για τους αρχαίους φιλοσόφους η Δημιουργία ήταν: «…ο Θείος ούτος κόσμος, πλήρης κάλλους, εκτεινόμενος από της κορυφής της
ουρανίας αψίδος μέχρι των εσχάτων της
γης, ο συντηρούμενος υπό της αφθάρτου Προνοίας του θεού…» Αλλά και για την
Χριστιανική Θεολογία ο κόσμος αποτελεί Θεία δημιουργία :« επειδή δι' αυτού [του
Χριστού] εκτίσθησαν τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, τα ορατά
και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχαί είτε εξουσίαι· τα πάντα δι' αυτού και εις αυτόν
εκτίσθησαν·» (Απ.Παύλου, Κολ. 1:16). Αντιθέτως, για τους γνωστικούς, ο κόσμος είναι ένα
ατελές και σκοτεινό δημιούργημα, που δεν προέρχεται από την Θεία θέληση αλλά
από την επιθυμία ενός κατώτερου δημιουργού
. Εδώ όμως βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο της όλης υπόθεσης: ο κόσμος, η δημιουργία, δεν είναι
ατελής επειδή κάτι δεν λειτουργεί σωστά στους κοσμικούς νόμους, αλλά διότι ο
δημιουργός του κόσμου δεν επέτρεψε την εκπλήρωση του Ιουδαϊκού οράματος, της
Ιουδαϊκής βασιλείας: ήταν, βλέπετε, ραβίνοι οι πρώτοι θεωρητικοί του
γνωστικισμού, ραβίνοι που αποσκίρτησαν από την θρησκεία τους, μετά την
καταστροφή του ναού του Σολομώντος από τους Ρωμαίους.






